Vous êtes ici : Accueil La revue De spelletjes

De spelletjes

Par Anne-Sophie Marchal Dernière modification 26/08/2009 13:43

Traduction néerlandaise du dossier "Vos loisirs" sur les jeux - Aires Libres n°2 - novembre 2007

De spelletjes

Spelen… een activiteit met tal van positieve aspecten

Verschillende hindernissen bij het spel

De huidige situatie

En, hoe kunnen wij nu spelen?

Waar vind je aangepaste spelen ?

En hoe speel jij ?


Gezelschapsspelletjes, kaartspelen, rollenspelen, bordspelen, strategiespelen, computerspelletjes, samenwerkingsspelletjes… De spelletjeswereld is bijzonder uitgebreid, zodat iedereen er, dankzij de talloze mogelijkheden, zijn gading kan in vinden. 
En toch… wanneer een handicap een speler afremt, worden de mogelijkheden beperkter…
Een kort algemeen overzicht.

Spelen… een activiteit met tal van positieve aspecten

Voor de allerkleinsten is spelen een aangeboren activiteit. Toch mag spelen niet alleen beschouwd worden als een onontbeerlijk onderdeel in de ontwikkeling van kinderen. Spelen is immers heilzaam vanuit elk standpunt en op elke leeftijd... Zo zijn er heel wat volwassenen die intensief spelen.

Bron van plezier
De eerste taak van een spel bestaat er natuurlijk in om de mensen die het spelen te ontspannen. Wat leuk om een strategie uit te werken, alles uit te kienen, te winnen (!), eindeloos te palaveren over een situatie en vooral om een ontspannend moment te delen met vrienden of familie.
Ook al kan het spel voor andere doeleinden worden gebruikt, toch mogen wij niet vergeten dat het een bron van plezier moet blijven !

Bijdrage tot de ontwikkeling
Sinds jaar en dag wordt erkend dat spelen bijdraagt tot de ontwikkeling van het kind. Al spelend leren kinderen hun kunnen (op het vlak van motoriek, intelligentie, zintuigen, handvaardigheid, creativiteit, enz.) ontdekken en verder ontwikkelen. 
Gaandeweg hebben spelletjes ook een therapeutisch aspect verworven. Zij zetten kinderen ertoe aan om met kleine voorwerpen om te gaan, zij maken het hen mogelijk om hun omgeving te begrijpen en te kennen, zij ontwikkelen hun waarnemingsvermogen, enz.

Sociaal aspect
Via het spel leren jongeren om te verliezen, toegevingen te doen, rekening te houden met anderen,  zich in een groep te integreren… Bovendien ontstaat het plezier in het spel grotendeels door de interactie tussen de speler en zijn medespelers of tegenstanders. 

Gezien al deze voordelen (die hier zeer kort zijn samengevat) zou een handicap mogelijke spelers voortaan niet langer mogen afremmen.

Het is helaas niet makkelijk om goede spelletjes te vinden die toegankelijk zijn voor alle soorten van handicap en voor alle leeftijden. Om het probleem beter te begrijpen, stippen wij eerst en vooral de hindernissen en moeilijke situaties aan waarmee personen met een verminderde mobiliteit worden geconfronteerd.

Verschillende hindernissen bij het spel

Een speler kiest in de eerste plaats een spel op basis van zijn zin op dat ogenblik, maar ook volgens zijn intellectuele en fysieke mogelijkheden.

Wij kunnen vier soorten van afremmende factoren onderscheiden.

Zaken moeilijk kunnen vastgrijpen
Of het nu gaat om een bordspel, een rollenspel of een computerspel enz., als speler moet je vaak over een minimum aan behendigheid beschikken. Bij heel wat spelletjes moet je pionnen of figuurtjes verplaatsen, kaarten vasthouden en uitwisselen, met dobbelstenen gooien, enz. Al deze dingen vereisen een bepaalde beweeglijkheid van de vingers, de handen en van het lichaam, maar ook zorgvuldigheid qua hantering… Al te bruuske bewegingen zijn uit den boze omdat zij heel het bord ondersteboven kunnen gooien of omdat het figuurtje daardoor op de verkeerde plaats terecht komt !

Bij computerspelletjes moet je heel vaak de muis gebruiken… en ook dat moet op een behendige en snelle manier gebeuren !

Een verminderd of afwezig gezichtsvermogen
Tal van spelletjes zijn gebaseerd op het bekijken van een bord. Het gezichtsvermogen is bijgevolg onontbeerlijk om zijn pionnen te verplaatsen, de situatie te analyseren en zo zijn strategie uit te stippelen, om de zetten van de tegenstanders in te schatten, enz. 

Bij computerspelletjes treffen wij net hetzelfde probleem aan, waar het om twee redenen zelfs nog benadrukt wordt. Ten eerste is het onmogelijk om het spel aan te raken omdat het virtueel is. Ten tweede gebruikt een blinde de muis niet, maar enkel het klavier…

Tot slot worden de spelregels meestal voorgesteld en uiteengezet in een boekje… Daardoor kunnen slechtziende mensen – zelfs mensen met slechts een lichte afwijking – deze spelregels niet lezen.

Een motorische beperking
Sommige spelers worden vaak beperkt in hun mogelijkheden om een spel helemaal zelfstandig  mee te spelen. Hier kunnen wij twee soorten van problemen onderscheiden.

  • Kinderen en personen met een kleine gestalte zijn vaak verplicht om zich te verplaatsen of op hun stoel te klimmen om bij alle elementen op een groot bord/module te kunnen. 
  • Van hun kant kunnen personen die zich moeilijk verplaatsen gehinderd worden omdat het spel bepaalde verplaatsingen oplegt. Dat geldt bijvoorbeeld bij banen voor speelgoedtreinen, speeltapijten voor autootjes, petanque, crocket en bepaalde rollenspelen.


Begrips- en uitdrukkingsproblemen
Het meest voorkomende probleem qua begrijpen heeft met taal te maken. Om te spelen moet je gewoon de spelregels kennen. Deze spelregels zijn helaas niet altijd vertaald in de moedertaal van de speler (of ze zijn vaak slecht vertaald).
Als het na een (soms moeizame) zoektocht op internet al mogelijk is om de Nederlandse vertaling van de spelregels van een Duits gezelschapsspel te vinden, dan blijkt het onmogelijk om spelregels te vinden die in gebarentaal worden uitgelegd. Een groot aantal dove of slechthorende mensen hebben die nochtans nodig omdat Nederlands (of een andere taal) lezen voor hen een ware uitdaging vormt. Bijgevolg kunnen zij het spel niet tot in de puntjes begrijpen.
Tot slot is het vaak noodzakelijk om met de andere spelers te discussiëren om in het spel te evolueren. Om dat te kunnen doen, heb je een goed gehoor nodig en moet jij je goed genoeg kunnen uitdrukken.

De huidige situatie

Wij moeten helaas vaststellen dat voor iedereen toegankelijke spelen nog al te vaak bestemd zijn voor (kleine) kinderen : tastbaar memoriespel, lottospel met geluid, manipuleerbare speeltjes, een in elkaar passende puzzel, enz. Kortom, een weinig origineel en aantrekkelijk aanbod voor volwassenen !

Weinig bordspelen zijn zowel voor ziende personen als voor blinde spelers ontworpen. Gezelschapsspelen die door iedereen kunnen worden gespeeld, inclusief door spelers met problemen om zaken vast te grijpen, zijn zeldzaam. 

Op onze vragen antwoordt de klantendienst van Playstation dat «zij inderdaad moeten toegeven dat de handicap van blinde of slechtziende personen helaas een enorme hindernis vormt bij het gebruik van de toestellen in kwestie en ook bij het gebruik van een spel. Mogelijk kunnen wij dankzij de elektronische en technische evoluties eindelijk aan uw wensen voldoen, maar tot nu toe werd nog geen enkele oplossing gevonden ».

En, hoe kunnen wij nu spelen?

Ook al is de huidige situatie niet om over naar huis te schrijven, toch kunnen fervente spelers zich dankzij een goeie dosis pienterheid en/of opzoekwerk in het spel uitleven. 

Pientere oplossingen bedenken
De spelers hebben drie keuzemogelijkheden :

  • De regels verdraaien : door ze te vereenvoudigen, door een knelpunt te wijzigen of door opdrachten toe te voegen ;
  • Het materiaal aanpassen : een draaiend bord gebruiken zodat alle elementen makkelijk te bereiken zijn, schuimplastic aanbrengen om de voorwerpen dikker of groter te maken, informatie toevoegen in brailleschrift of door middel van verschillende texturen, borden en kaarten groter maken of namaken, relais vastmaken om een elektronisch spel makkelijker te hanteren;
  • Zelf een nieuw spel ontwerpen.

Voor dit alles is echter wel een goeie dosis creativiteit en handigheid vereist !

Enkele mogelijkheden
Als amateurspeler is het niet altijd makkelijk om zelf de nodige aanpassingen uit te voeren. De spelotheek vormt in dat geval een goed alternatief. Het is een uitstekende plaats om te spelen en heel wat spelotheken passen spelletjes aan of ontwerpen zelf nieuwe spelletjes. Op die manier kan de beginnende of ervaren speler spelletjes ontdekken, met andere spelers discussiëren, maar hij kan vooral een spel uittesten. Zo kan hij zijn eigen idee vormen over het spel en beslissen of het bij hem past.

Omdat hij zich bewust was van de problemen waarmee mensen geconfronteerd worden die de gebarentaal als moedertaal hebben, heeft Guillaume Gigleux in mei 2007 alle regels van het treinspel « Ticket to Ride » in gebarentaal omgezet. Op het internet is een video in gebarentaal beschikbaar.  Naast uitleg over het doel van het spel, de kaarten en de handelingen, werden ook enkele spelfases gefilmd. Sindsdien heeft dit spel geen geheimen meer voor dove en slechthorende personen. Helaas kunnen wij geen enkel gelijkaardig initiatief vermelden.

Ook verkopers in gespecialiseerde spellenwinkels blijken goede raadgevers te zijn. Zij sturen de spelers volgens hun wensen en vooral volgens het soort spel waar zij van houden.

Op het internet hebben enkele internetgebruikers toegankelijke website ontworpen waar zij computerspelletjes voorstellen voor slechtzienden en blinden.

Waar vind je aangepaste spelen ?

Spelotheken
Lu.A.P.E. – Parmentierlaan 19/8 in 1150 Brussel – 02  772 75 25 – www.luape.be (enkel Franstalig)
Touche-à-tout (ONA) – Daillylaan 90-92 in 1030 Brussel – 02 241 65 68 - www.ona.be/services/ludotheque.htm (enkel Franstalig)
Le Tourbillon – Rue des Beaux-Arts 4 in 4000 Liège – 04 253 45 32 (enkel Franstalig)
Spelotheek van de Brailleliga – Engelandstraat 57 in 1060 Brussel – 02 533 32 11 - http://www.braille.be/nl/diensten/cultuur/spelotheek.asp of rechtstreeks via http://spelotheek.brailleliga.be/nl/index.html
 
Internet
http://fa1ckg.free.fr/index.html (enkel Franstalig)
http://www.timgames.org/ (Frans- en Engelstalig)
http://magdales.star-warz.net/index.php (enkel Franstalig)

Nederlandstalige informatie kan via de volgende sites worden gevonden :
www.kimbols.be/hulp/spel.php
www.bartsimons.be/videogames.php

Boeken
Twee – enkel Franstalige - werken uitgegeven door Le Quai des Ludes (een van de allereerste gespecialiseerde spelotheken in Frankrijk) helpen ouders en spelers bij hun keuze.
Le ludoscope (wordt regelmatig bijgewerkt)
Handilud – Jeu et handicaps (verschenen in juni 2007)

En hoe speel jij ?

Je hebt een spelletje aangepast of je kent interessante spelotheken/winkels ?  Laat het ons weten en deel jouw ervaringen en goede tips met ons ! Zo kunnen wij deze informatie verder doorgeven, tot grote vreugde van de spelers.

Actions sur le document
  • Envoyer cette page
  • Imprimer
  • Bookmarks